تفصيل نمىداند كه آيا آن تكليف به نماز ظهر تعلّق گرفته است ، يا به نماز جمعه . حال اگر در چنين فرضى مكلّف ، نماز جمعه و ظهر ، بخواند ( كه امتثال اجمالى است ) بحث مىشود آيا تكليف الهى ، با اين امتثال ، ساقط مىشود يا نه ؟ مصنّف مىگويد : گاهى تكليف در توصليّات است و گاهى در تعبّديات . امّا در « توصّليات » : بدون شكّ و شبهه ، تكليف به واسطهء امتثال اجمالى ، ساقط مىشود و شخص برائت ذمّه پيدا مىكند ، زيرا در توصّليات ، قصد قربت و امتثال امر لازم نيست ، بلكه آنچه لازم است ، ايجاد واجب در خارج و عينيّت دادن به آن است . و لذا با وجود يافتن واجب توصّلى در خارج ، تكليف ساقط مىشود ، مانند اينكه مكلّف مولا به اكرام زيد امر كرده يا اكرام عمرو . در اينجا اگر امتثال اجمالى كند و هر دو نفر را اكرام نمايد ، تكليف ساقط است ، هرچند به‌طور تفصيل نداند امر به كدام يك تعلّق گرفته است . زيرا غرض ، ايجاد اكرام است كه با امتثال اجمالى ، محقّق شده و در اينجا چون قصد امتثال لازم نمىباشد ، مشكلى پيش نمىآيد . و امّا در « تعبّديات » : تعبّديات بر دو قسمند : اول - تعبّدياتى كه امتثال اجمالى آنها ، سبب تكرار نمىشود . در اين موارد نيز بدون اشكال ، تكليف به واسطه علم و امتثال اجمالى ، ساقط مىشود . مانند : موارد دوران امر بين اقلّ و اكثر ، كه امتثال اجمالى در آنكه به امتثال اقلّ و اكثر ( هر دو ) محقّق مىشود ، و باعث تكرار نمىشود ، زيرا با امتثال اكثر ، اقلّ نيز در ضمن آن ، امتثال مىشود ، و لازم نيست هركدام از اقلّ و اكثر به‌طور جداگانه امتثال شود تا مستلزم تكرار باشد . مثلا كسى كه نمىداند سوره نيز جزء نماز هست يا نه ، مىتواند در امتثال فقط به